Wednesday, 4 April 2012

Viết lách: Kỹ năng viết thôi chưa đủ

Mới nghe thì tưởng hôm nay tớ đổi đề tài sang bàn chuyện văn chương, viết lách. Thực ra không hẳn vậy, và câu chuyện hôm nay cũng vẫn dính dáng đến kinh tế học.

Trong blog này, tớ có bài về chuyện các đồng chí phóng viên đưa lại tin hoặc tự xào nấu tin gốc từ Bộ Tài chính về chuyện nợ công của Việt Nam đang tăng vòn vọt, nghe phát hãi. Vấn đề đáng nói không phải là kỹ năng viết lách, mặc dù quả thật nhiều đồng chí mang tiếng là phóng viên, được đào tạo bài bản về nghề viết mà kỹ năng viết ấm a ấm ớ. Điều tớ muốn nói đến là chuyện phóng viên/người viết đó dường như chẳng có tí khái niệm gì về những cái mình đang viết mà vẫn cứ vô tư viết, vô tư bàn nghe cứ như thật, viết khơi khơi, nhận định khơi khơi chẳng cần dẫn chứng, căn cứ, dùng toàn những từ thậm xưng, đại ngôn nhằm tạo hiệu ứng tối đa lôi kéo tình cảm của người đọc, và rồi kết luận cũng nghe như thật. Mà toàn chuyện/kết luận to tát, chết người cả.

Hôm trước, nhân ngồi “duyệt” báo, tớ thấy có bài “DN mắc kẹt vì chính sách?” trên VEF, có thể coi là điển hình của trường hợp nói trên. Và còn nhiều bài tương tự về cùng chủ đề nữa mà tớ chán chẳng muốn lôi ra nữa.
Cái ấm ớ đầu tiên đập vào mắt người đọc bài trên là chuyện nhầm lẫn khái niệm. Hình như đồng chí tác giả bài này coi tuốt các chính sách kinh tế vĩ mô là “chính sách công”. Tớ đoán già đoán non rằng đồng chí này nghĩ rằng đã là chính sách của Chính phủ thì đương nhiên phải gọi/có thể là “công” được vì Chính phủ là của công, chứ chẳng phải của riêng ai mà.

Cái ấm ớ thứ hai, chẳng hiểu đồng chí này dựa vào đâu mà nhận định như thật: “Các doanh nghiệp Việt Nam đa phần, hoặc tới 95-99%, là doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc "siêu nhỏ" so với quy mô thế giới (trên thế giới, doanh nghiệp có doanh số dưới 10 triệu USD được xem là nhỏ; dưới 100 triệu USD được xem là doanh nghiệp cỡ vừa; còn ở Việt Nam các doanh nghiệp có doanh số siêu nhỏ cỡ vài trăm triệu đồng hay vài tỉ đồng là phần nhiều)”
Không rõ đồng chí này có sang Campuchia hay châu Phi (cũng là thế giới đấy nhé) để xem doanh nghiệp của họ có quy mô cỡ nào để mà so sánh. “Thế giới” của đồng chí là thế giới nào thế không biết.

Cái ấm ớ thứ ba là cái phán xét: “Một trong những điểm bất thường lớn nhất của nền kinh tế ta hiện nay là "lạm phát cao" và "lãi suất cho vay rất cao" như suốt từ năm 2008 đến nay. Như vậy các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) Việt Nam đã trải qua 5 năm chịu đựng mức lãi suất vay ngân hàng cao khoảng 20%/năm - mà so sánh trên thế giới quả là một hiện tượng kinh tế xã hội rất đặc biệt”.

Tớ thì không gọi cái hiện tượng trên (lãi suất cho vay cao 20%/năm) là đặc biệt vì đơn giản lạm phát của Việt Nam bằng hoặc trên mức đó, thì sao mà lãi suất thấp được? Chỉ có những người như đồng chí mới đi làm cái việc ấm ớ là đi so sánh lãi suất của Việt Nam với lãi suất của mấy nước trong khu vực và “thế giới” rồi kết luận một cách xanh rờn và rùng rợn rằng lãi suất Việt Nam cao nhất thế giới và suy diễn một cách giễu cợt rằng doanh nghiệp Việt Nam giỏi nhất thế giới vì cao thế mà vẫn họat động (cầm cự) được và thậm chí còn có lãi!
Cái ấm ớ thứ tư là cái kết luận chắc như đinh đóng cột: “Tất cả các doanh nghiệp hoạt động bằng nguồn vốn vay ngắn hạn hay dài hạn từ năm 2008 đến nay đều có nguy cơ đình trệ hoặc phá sản”.

Lưu ý các từ “tất cả” và “đều”. Quá kinh! Sao mà đồng chí giỏi thế, biết được tường tận từng doanh nghiệp một trong tất cả các doanh nghiệp ra đời và đã tồn tại từ năm 2008 (vì doanh nghiệp nào mà chẳng phải vay ngắn hạn và/hoặc dài hạn?) và phát hiện ra rằng tất cả chúng đều có nguy cơ đình trệ hoặc phá sản? Đồng chí có trong tay báo cáo tài chính của toàn bộ doanh nghiệp trong cả nước do Tổng cục Thuế (may ra có được) không?

Cái ấm ớ thứ năm, đồng chí tác giả viết: “Do vậy, nếu không có ưu thế kinh doanh về sản phẩm dịch vụ đặc biệt nào, doanh nghiệp phải có 2-4 đồng vốn mới có được 1 đồng doanh số. Nếu doanh nghiệp chỉ có 1 đồng vốn tự có thì phải đi vay thêm hơn 1 tới 3 đồng từ ngân hàng, tức phần nợ vay chiếm tới 100% và lên tới hơn 300% so với vốn tự có của doanh nghiệp. Trong tình hình lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp (ROE), đặc biệt là các DNVVN thường dưới 20%/năm, thì doanh nghiệp cầm chắc thua lỗ khi vòng quay vốn chậm lại, tình trạng nợ đọng, hàng tồn kho cao, thiếu nợ dây chuyền như hiện nay”.

Như trong thí dụ của đồng chí, ROE thường dưới 20%, thì cứ cho là 19%, thậm chí 15% đi. Như thế thì doanh nghiệp vẫn có lãi chứ (vì ROE>0), và thậm chí là mức lãi này còn cao hơn cả mức lãi nếu chủ doanh nghiệp thay vì bỏ ra làm vốn sản xuất lại đem gửi vào ngân hàng để hưởng lãi suất bị khống chế ở mức trần 14% và nay chỉ còn 13%/năm. Sao lại bảo là doanh nghiệp Việt Nam tất cả đều thua lỗ?
Đến cái ấm ớ thứ sáu kịch tính hơn, đồng chí tác giả viết: “Vậy chính sách công đưa mức lãi suất ngân hàng cho vay doanh nghiệp lên trên 20%/năm và nhìn thấy trước là DNVVN sẽ gặp khó khăn, thua lỗ kéo dài, dẫn đến phá sản cầm chắc là do đâu? Và tại sao các nhà làm chính sách công lại ra một quyết sách mà có thể nhìn thấy trước được hệ quả như vậy trong một thời gian dài?”

Như tớ nói ở trên, đồng chí này coi chính sách tiền tệ (là cái mà theo đồng chí “đưa mức lãi suất ngân hàng cho vay doanh nghiệp”) cũng là chính sách công. Rồi cơ quan điều hành chính sách tiền tệ thì biến thành cơ quan điều hành chính sách công (như dưới đây). Thật hết biết!

Rồi nữa, đồng chí hỏi một cách rất ... ấm ức là tại sao “chính sách công” lại cố tình đẩy lãi suất lên như vậy, gây khổ đau như vậy, cứ như thể cái bọn làm “chính sách công” toàn là bọn dã man, chuyên ăn thịt người hết cả. Tớ xin miễn phải giải thích cho đồng chí rằng cái bọn này nó phải làm vậy vì ... buộc phải vậy, phải “ác” như vậy!

Cái ấm ớ thứ bảy, đồng chí tự hỏi và tự trả lời về lạm phát: “Câu trả lời của các nhà điều hành chính sách công thường là do phải kiềm chế "lạm phát cao"? Nhưng tại sao lại có "lạm phát cao"? Câu trả lời của các nhà kinh tế vĩ mô trên khắp thế giới thường là do "chi tiêu công" cao không hợp lý, bội chi ngân sách so với thực thể của một nền kinh tế quốc gia.

Tớ hốt quá, vì từ trước đến nay, tớ chỉ nghe thấy, đọc được một câu đúc kết là “lạm phát luôn là hiện tượng tiền tệ”, tức luôn do chính sách tiền tệ gây ra. Chứ tớ chưa nghe thấy, đọc được “câu trả lời của các nhà kinh tế vĩ mô trên khắp thế giới thường là do “chi tiêu công” cao không hợp lý” như trên cả. Cái bọn tư bản Mỹ, Nhật có bội chi ngân sách (tính theo GDP) cao hơn nhiều so với đồng chí Việt Nam vốn ưu việt hơn vì có kinh tế thị trường theo định hướng XHCN. Ấy thế mà chẳng hiểu tại sao chúng nó lại có lạm phát thấp (thậm chí là thiểu phát) thế nhỉ? Vấn đề này quả là khó hiểu đối với các “nhà kinh tế vĩ mô trên khắp thế giới” trên!

Từ cái ấm ớ này, đồng chí tác giả nhẩy một phát sang phán định chắc cú (mà tớ coi là cái ấm ớ thứ tám): “Do vậy, nếu chỉ điều chỉnh chính sách tiền tệ với "lãi suất cao" hay thắt chặt tín dụng tiền tệ thì rõ ràng không phải là giải pháp căn cơ để giải quyết căn nguyên của căn bệnh "lạm phát cao". Ngược lại, đây rõ ràng là căn nguyên dẫn đến tình trạng doanh nghiệp gặp khó và phá sản tăng cao bất thường trong năm nay”.

Chưa đã, đồng chí thừa thắng xông lên, “phang” luôn cái bọn trí thức/chuyên gia ăn hại như sau: “Một số ý kiến của một số chuyên gia kinh tế, thường là các giảng viên đại học hoặc nhà điều hành ngân hàng, chủ ngân hàng, thường lại thiên về giải pháp thắt chặt tiền tệ. Vì những người này thường không trực tiếp sống và làm việc hay cảm nhận được nỗi thống khổ của doanh nghiệp do họ không trực tiếp làm doanh nghiệp hoặc có quyền lợi mâu thuẫn ngược lại (lãi suất cao thường có lợi cho người gửi tiền hơn là người vay tiền, hay doanh nghiệp vay tiền)”.

Tớ nghe đoạn này càng hốt, toát mồ hôi lạnh vì cứ như là đồng chí tác giả đang “phang” tớ! Trước khi “tắt đèn”, tớ vẫn cố vớt vát bằng cách “quăng” lại một câu hỏi cũng ấm ớ không kém cho đồng chí tác giả rằng, thế theo cái logic ấm ớ của đồng chí thì khi kêu gọi hạ lãi suất, hóa ra đồng chí muốn đổ cái thiệt hại sang cho người gửi tiền à? Hay cái bọn có tiền cho vay là bọn ăn không ngồi rồi chẳng làm gì mà cũng có lãi thì đáng cho chúng nó thiệt hại cho bõ, chết hết đi cho rồi?

Các đoạn tiếp theo có sự sử dụng lặp đi lặp lại cụm từ “chính sách công”, dùng cho mọi hoàn cảnh, từ hệ thống ngân hàng đến thuế má, giao thông vận tải, giáo dục, văn hóa thông tin, tài nguyên môi trường v.v... cho thấy cái tầm nhìn cực kỳ bao quát và khả năng khái quát hóa, “khắc nhập khắc xuất” hóa cao độ  của đồng chí tác giả. Chính sách tiền tệ biến thành chính sách công, chính sách công biến thành chính sách tiền tệ, thành chính sách ...đủ thứ trong một đoạn văn không quá dài.

Cái ấm ớ thứ chín nằm ở đoạn văn gần cuối cùng, như sau: “Các việc liên quan đến chính sách công có liên quan đến quốc kế dân sinh, thu chi ngân sách quốc gia là những việc quốc gia đại sự, cần có các nghiên cứu luận chứng khả thi, các tư vấn đánh giá độc lập để hiểu rõ căn nguyên vấn đề, cần thiết phải có các "trưng cầu dân ý" hay Quốc hội biểu quyết đồng tình thì mới nên làm”.

Theo tinh thần của đồng chí tác giả, tớ nghĩ đồng chí khỏi phải nhọc công đề xuất những thứ rách việc như thế này. Chỉ trong một bài văn tả tình (cảnh) ngắn độ hơn 1000 chữ thế này mà đồng chí đã xuất sắc đưa ra, gói gọn được rất nhiều kết luận, nhận định chắc nịch mà chẳng cần phải lý luận lôi thôi vì đã có “các chuyên gia trên khắp thế giới” nói thế. Về chuyện lãi suất cao cũng vậy, thì cứ theo nhận định của đồng chí mà làm, tức là bắt cái bọn ra chính sách công phải hạ lãi suất xuống; nếu chúng nó không làm được thì bỏ tù, bãi nhiệm chúng nó đi là xong.

Cuối cùng, (và là cái ấm ớ cuối cùng vì chẳng còn đoạn văn nào sau đó nữa), đồng chí viết: “Điều này giúp chúng ta có cái nhìn thấu đáo về một hiện tượng kinh tế xã hội đúng với bản chất của nó và giải pháp được đưa ra phần nào thỏa mãn nhu cầu của đại đa số người dân khắp đất nước”.
Tớ vẫn có thấy gì đâu? Chỉ có đồng chí thấy thấu đáo được về hiện tượng lãi suất cao và bản chất là do cái bọn làm chính sách công cùng với cái chính sách công dã man của chúng gây ra đấy chứ? Giải pháp của (đồng chí) đưa ra thỏa mã được nhu cầu của các doanh nghiệp chứ có thỏa mãn cái bọn có tiền để gửi và cái bọn dân đen tự dưng bị ảnh hưởng bởi chính sách hạ lãi suất (của đồng chí) ưu ái doanh nghiệp làm lạm phát bùng lên đâu? Sao lại lôi cả “đại  đa số người dân khắp đất nước” vào đây?

Và bây giờ là lời khuyên chân tình của tớ cho các đồng chí phóng viên/tác giả thích viết nhưng chỉ có mỗi cái kỹ năng dùng đại ngôn, thậm xưng (giống tớ ở các đoạn văn trên), lý luận cắc cớ. Tốt nhất, các đồng chí hãy dùng lối văn tả chân, tả cảnh, tả người, có thế nào, thấy gì, nghe gì thì viết thế, đừng có phân tích với lý luận lôi thôi. Các đề tài có thể viết và nên viết chẳng hạn là thế này: Giá rau, thịt ở ngoài chợ hôm nay đã lên cao vì nghe đâu (có chuyên gia nói) NHNN đã thắt chặt chính sách tiền tệ nên làm cho nông dân phải vay với lãi suất cao, làm tăng chi phí mua phân bón và hạt/con giống nên phải tăng giá bán sản phẩm để bù đắp một phần, đảm bảo có lãi chút đỉnh v.v... Đại loại vậy, vừa có tí vi mô, lại vừa có tí  vĩ mô cho tăng thêm phần hoành tráng là đủ khối dân đen ca ngợi là viết hay rồi.

Tuesday, 3 April 2012

Lại phải nói thêm với đồng chí Phạm Đỗ Chí

Hôm nay, thật bất ngờ lại thấy có một phiên bản khác của bài phản biện của đồng chí Chí trên Tầmnhìn.net với cái tiêu đề: “Nhiều mâu thuẫn & bài trả lời của tác giả Phạm ĐỗChí”.

So sánh bản này (tớ gọi là Bản C2) với bản đồng chí Chí đăng trên TBKTSG (tớ gọi là Bản C1) thì thấy có một số thêm thắt, gọt bớt đi. Nên tớ mới đoán rằng đồng chí Chí sau khi đăng bài trên TBKTSG chắc cảm thấy không ổn, không thuyết phục, hoặc nhận ra một (số) cái sai khác của mình nên xào xáo lại bản đăng trên TBKTSG để đăng trên Tầmnhìn.net.
Tớ buộc phải theo đến cùng để đồng chí Chí nhìn ra những cái yếu, sai của mình. Để khách quan hơn, tớ kính nhờ bạn đọc nào có contact với đồng chí Chí thì chuyển giúp 2 bài này đến đồng chí Chí và chuyển lời mời của tớ vào đây tranh luận công khai.

Sau đây là những đoạn trong Bản C2 có chi tiết khác biệt so với Bản C1 (in mực xanh), và tớ trả lời ở phía bên dưới. Bài trả lời này tớ gọi là Bản N2. Bài trả lời trước tớ gọi là Bản N1.
--------------------------------------------------
Bản C2, Mục 3, đồng chí Chí viết: “Vì những điều chúng tôi xác nhận ở trên (nhưng chưa thêm một tít nhỏ nói rõ ra trong bài viết trước—và cám ơn TS Ngọc lần nữa ở điểm này) là chúng tôi bàn đến các chính sách Tài khóa (TK) và Tiền tệ (TT) trong một mô hình IS-LM cho ngắn hạn, tức là cả TK và TT đều có thể có tác dụng lên Y (hay tăng trưởng) trong ngắn hạn, may thay là có lẽ cho cả từ 6 tháng đến 1 năm tới. (Xin xem thêm quan điểm lý thuyết mới ở phần 4 dưới đây).
Tớ trả lời: So với Mục 3 trong C1, con số 2 trong cái đoạn “may thay là có lẽ cho cả từ 6 tháng đến 1-2 năm tới” đã bị đục bỏ, chỉ còn “từ 6 tháng đến 1 năm”. Sự đục bỏ này trùng với nhận định của tớ về chuyện ngắn hạn thì khó có thể tưởng tượng nó lâu quá 6 tháng như trong N1. Cám ơn đồng chí Chí đã tự kiểm duyệt.
C2, Mục 4, đồng chí Chí cho thêm hẳn một đoạn dài như sau: “Nhưng thật sự, chúng tôi muốn nhấn mạnh vào việc hoán chuyển chính sách (policy switch), thay vì dùng chính sách tài khóa mở rộng thì ta nên dùng chính sách tiền tệ mở rộng. Tổng cầu của nền kinh tế được biểu diễn qua các thành phần như sau:

AD (tổng cầu—aggregate demand) = C + I + G + NX
Nếu thắt chặt tài khóa (giảm G) đồng thời kết hợp với tiền tệ mở rộng (làm giảm lãi suất, như mô hình IS-LM chỉ ra), và do vậy làm tăng đầu tư nhân (I) và tiêu dùng tư nhân (C)) thì tổng cầu của nền kinh tế sẽ không thay đổi, mà chỉ có cơ cấu (composition) của tổng cầu thay đổi. Do vậy không làm tăng lạm phát, bất kể khi nền kinh tế ở mức toàn dụng hay ở dưới mức toàn dụng. Bản chất ở đây là ta vẫn kiểm soát tổng cầu. Ngoài ra thực tế ở Việt Nam là chi tiêu công được tài trợ rất lớn bởi phát hành trái phiếu chính phủ bán cho khối ngân hàng , do vậy định hướng thắt chặt tài khóa và mở rộng cung tiền cũng là chuyển hướng kích thích khu vực tư nhân (bớt đi sự chèn ép khu vực tư nhân--crowding out effect) thay vì mở rộng khu vực chính phủ và không làm cung tiền tăng.

Quan điểm lý thuyết mà TS Ngọc nói đến ở gần phần cuối, như trích đoạn (in nghiêng), có lẽ do thiếu cập nhật với lý thuyết kinh tế vĩ mô mới:

“Trên hết, cho dù có biện luận rằng nền kinh tế Việt Nam vẫn thấp xa so với mức toàn dụng, thì cũng cần phải nhớ lại một điều cơ bản là chính sách tiền tệ dùng để kích thích tăng trưởng sản lượng (GDP) chỉ có tác dụng trong ngắn hạn, và vô tác dụng đối với tăng trưởng trong dài hạn (ngoài việc làm tăng lạm phát). Tăng trưởng kinh tế trong dài hạn lúc đó sẽ phụ thuộc một phần vào khoảng cách giữa sản lượng Y hiện tại và sản lượng ở mức tiềm năng toàn dụng, cũng như mô hình và cách thức tăng trưởng hợp lý để mở rộng sản lượng tiềm năng hơn nữa, tạo điều kiện tăng thêm “room” cho tăng trưởng Y.”
Sách giáo khoa cũ dạy chúng ta rằng chính sách tiền tệ chỉ có tác động đến tăng trưởng GDP trong ngắn hạn. Tuy nhiên, thực tế không hẳn thế, và các lý thuyết kinh tế hiện đại cũng chỉ ra rằng chính sách tiền tệ có thể tác động đến tăng trưởng GDP trong dài hạn nếu như việc kích thích tiền tệ làm tăng chi tiêu vào những yếu tố được coi là thúc đẩy tăng trưởng trong dài hạn ví dụ như vốn con người (human capital) và công nghệ (technology). Nếu như chi tiêu công không làm tốt được việc này thì kích thích tiền tệ cho khu vực tư nhân phát triển có thể làm tốt điều đó.

Tớ trả lời:
Nếu thắt chặt tài khóa (giảm G) đồng thời kết hợp với tiền tệ mở rộng (làm giảm lãi suất, như mô hình IS-LM chỉ ra), và do vậy làm tăng đầu tư nhân (I) và tiêu dùng tư nhân (C)) thì tổng cầu của nền kinh tế sẽ không thay đổi, mà chỉ có cơ cấu (composition) của tổng cầu thay đổi. Do vậy không làm tăng lạm phát, bất kể khi nền kinh tế ở mức toàn dụng hay ở dưới mức toàn dụng. Bản chất ở đây là ta vẫn kiểm soát tổng cầu. Ngoài ra thực tế ở Việt Nam là chi tiêu công được tài trợ rất lớn bởi phát hành trái phiếu chính phủ bán cho khối ngân hàng , do vậy định hướng thắt chặt tài khóa và mở rộng cung tiền cũng là chuyển hướng kích thích khu vực tư nhân (bớt đi sự chèn ép khu vực tư nhân--crowding out effect) thay vì mở rộng khu vực chính phủ và không làm cung tiền tăng.

Hỏi lại đồng chí Chí, nếu tổng cầu AD sẽ không thay đổi thì làm sao mà sản lượng Y tăng lên được? Vì  AD = Y. Và nếu Y không tăng lên được thì làm sao mà bài toán đồng chí đặt ra – vừa giảm lãi suất, vừa không tăng lạm phát, vừa tăng trưởng sản lượng – có thể thực hiện được? Đồng chí tự mình chặt chân mình rồi.
Thêm nữa, đồng chí phải tính đến tác động qua lại giữa các biến số trong phương trình tổng cầu trên. Ví dụ, thắt chặt G có thể sẽ dẫn đến sụt giảm I và C vì đơn giản là nhiều khi G như một cái mồi kích thích cho I và C. Do đó, vấn đề sẽ không đơn giản như đồng chí diễn giải đâu, và hoàn toàn có khả năng giảm G sẽ giảm AD (tức giảm Y).

Quan điểm lý thuyết mà TS Ngọc nói đến ở gần phần cuối, như trích đoạn (in nghiêng), có lẽ do thiếu cập nhật với lý thuyết kinh tế vĩ mô mới:
“Trên hết, cho dù có biện luận rằng nền kinh tế Việt Nam vẫn thấp xa so với mức toàn dụng, thì cũng cần phải nhớ lại một điều cơ bản là chính sách tiền tệ dùng để kích thích tăng trưởng sản lượng (GDP) chỉ có tác dụng trong ngắn hạn, và vô tác dụng đối với tăng trưởng trong dài hạn (ngoài việc làm tăng lạm phát). Tăng trưởng kinh tế trong dài hạn lúc đó sẽ phụ thuộc một phần vào khoảng cách giữa sản lượng Y hiện tại và sản lượng ở mức tiềm năng toàn dụng, cũng như mô hình và cách thức tăng trưởng hợp lý để mở rộng sản lượng tiềm năng hơn nữa, tạo điều kiện tăng thêm “room” cho tăng trưởng Y.”

Sách giáo khoa cũ dạy chúng ta rằng chính sách tiền tệ chỉ có tác động đến tăng trưởng GDP trong ngắn hạn. Tuy nhiên, thực tế không hẳn thế, và các lý thuyết kinh tế hiện đại cũng chỉ ra rằng chính sách tiền tệ có thể tác động đến tăng trưởng GDP trong dài hạn nếu như việc kích thích tiền tệ làm tăng chi tiêu vào những yếu tố được coi là thúc đẩy tăng trưởng trong dài hạn ví dụ như vốn con người (human capital) và công nghệ (technology). Nếu như chi tiêu công không làm tốt được việc này thì kích thích tiền tệ cho khu vực tư nhân phát triển có thể làm tốt điều đó.
Tớ thích nhất là cái đoạn trên này của đồng chí. Tớ hoang mang thật vì thấy đồng chí cho rằng tớ thiếu cập nhất với lý thuyết kinh tế vĩ mô mới. Phải thú nhận rằng lần cập nhật lý thuyết gần đây nhất một cách nghiêm túc của tớ là vào năm 2005 hay 2006 gì đó khi tớ viết các bài “Source of Vietnam’s Economic Growth” và bài “The Roles of Capital and Technological Progress in Vietnam’s Economic Growth” có đăng trên blog này. Không biết là cái lý thuyết kinh tế vĩ mô mới mà đồng chí nói là từ thời điểm nào đến thời điểm nào, có thể là có cái mới thật mà tớ không biết chăng. Tớ liền lục lại literature (không biết tiếng Việt gọi là gì) có thể đọc free trên internet, với cụm từ khóa “long term economic growth monetary policy” thì thấy có mấy bài như sau có liên quan đến cuộc tranh luận này nên nhặt ra đây.

Bài 1, cũ nhất là vào năm 2003, là một bài khảo sát lilterature do Lucas Papademos, Vice President của European Central Bank (đọc tại đây), với kết luận rằng chính sách tiền tệ không có tác dụng gì đến tăng trưởng trong dài hạn (ông này cũng khảo sát các nghiên cứu liên quan đến human capital và technology như đồng chí Chí có nêu ra đấy).
E rằng đồng chí Chí sẽ cho là 2003 là thời điểm quá cũ, và tác giả trên quá “tép riu” so với cái lý thuyết vĩ mô mới và tác giả nào đó mà đồng chí Chí mới phát hiện ra, tớ xin trích dẫn thêm một vài nghiên cứu khác để cho khách quan như sau.

Bài 2, phổ thông hơn, dễ hiểu và cập nhật hơn là tài liệu mang tiêu đề: “Monetary Policy &The Economy” đăng trên trang web của Money Authority of Singapore (MAS), cũng với kết luận rõ ràng chính sách tiền tệ mở rộng làm lạm phát tăng sẽ không có tác dụng làm tăng tăng trưởng trong dài hạn (ví dụ, trang 2 và 3).
Bài 3, có tiêu đề: “Thelong-run effects of monetary policy on output growth” của tác giả Christie Smith thuộc NHTW New Zealand đăng tại đây năm 2004, có phần abstract rõ ràng như thế này: “Chính sách tiền tệ chỉ có tác dụng hạn chế đóng góp vào tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Tuy nhiên, các bằng chứng cho thấy giữ lạm phát ở mức thấp và ổn định là một đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế trong dài hạn, và đây chính là đóng góp hiệu quả nhất của chính sách tiền tệ đến hoạt động kinh tế trong dài hạn”.

Mới hơn thì có bài 4, với tiêu đề “Monetary Policy and the Federal Reserve: Current Policy andConditions”, xuất bản tháng 1 năm 2012, của một tác giả đến từ Congressional Research Service cũng có những kết luận rằng chính sách tiền tệ hầu như không có tác dụng lên GDP và việc làm (xem, ví dụ, trang 5).
Tớ cho rằng 4 bài trên là đủ để kết luận rằng cái hiểu biết của tớ về quan hệ giữa chính sách tiền tệ và tăng trưởng kinh tế trong dài hạn không có gì lạc hậu cả. Rất mong đồng chí Chí trích dẫn cụ thể các lý thuyết vĩ mô mới mà đồng chí có trong tay để tớ học hỏi.

Bản C2, Mục 5, đồng chí Chí viết thêm một đoạn không có trong Bản C1, Mục 5 như sau: “Ngoài ra, hiện nay thực tế ở VN ai cũng thấy rõ là doanh nghiệp đang đình trệ sản xuất vì lãi suất cao. Khi mức lãi suất thấp, đầu tư tư nhân có thể kém phản ứng với sự thay đổi lãi suất. Còn trong tình trạng hiện nay, lãi suất rất cao, sự giảm sút lãi suất lúc này sẽ là động lực (incentive) rất lớn đối với doanh nghiệp. Tức là đầu tư sẽ rất nhạy với lãi suất chứ không như lập luận của TS Ngọc là giảm lãi suất chưa chắc đã khuyến khích đầu tư của khu vực tư nhân. Tiếng kêu cứu khẩn thiết hiện nay của các DN tư nhân với chính phủ, và số lớn xí nghiệp tư phá sản hay đóng cửa mỗi tháng vì thiếu tín dụng, là chứng cớ cho tác đụng đó.”

Tớ trả lời: Đọan trên của đồng chí Chí vẫn chỉ là xuất phát từ nhận thức chưa đầy đủ về khái niệm bẫy thanh khoản khi cho rằng bẫy thanh khoản chỉ xảy ra trong trường hợp lãi suất rất thấp, mà không biết rằng có những trường hợp gọi là bẫy thanh khoản mà ở đó lãi suất cao và NHTW tăng cung tiền nhưng không làm giảm lãi suất cho vay khu tư nhân, như ở Mexico. Đồng chí xem lại Bản N1, Mục 5 dưới đây nhé.
Bản C2, Mục 6, đồng chí Chí viết thêm một đoạn không có trong Bản C1, Mục 6 như sau: “Và đâu cần khuyến cáo NHNN hay các NH là “phải cho doanh nghiệp vay theo nhu cầu của doanh nghiệp và theo lãi suất ấn định mà doanh nghiệp cho rằng là chấp nhận được chăng?” (ý chót của TS. Ngọc), mà tín dụng vẫn mạnh dòng chảy giúp tăng trưởng bình quân trên 7% trong nhiều năm và lạm phát dưới 1 con số trong những năm của thời thật sự áp dụng “Đổi Mới” (1996-2005).”

Tớ trả lời: tớ phải thành thật nhận lỗi với đồng chí Chí rằng đoạn trên là tớ xui “đểu” các đồng chí đấy vì đương nhiên là người tỉnh táo thì chẳng ai thực hiện việc đó cả, nhưng lại có vẻ hợp lý khi đi đôi với kế sách của các đồng chí.

Hơn nữa, nếu nhắc lại quá khứ 1996-2005 thì rõ ràng chính sách tiền tệ thời đó không được nới lỏng hết cỡ như bây giờ, cộng thêm với nền kinh tế khi đó mới được mở cửa thực sự mấy năm với việc bình thường hóa quan hệ với Mỹ nên tiềm năng tăng trưởng còn nhiều (nói cách khác, Y thực tại ở thời điểm đó còn thấp xa so với Y* - sản lượng ở mức toàn dụng), nên đã hấp thụ được một phần áp lực lạm phát do tăng cung tiền. Do đó, tăng trưởng 7%/năm và lạm phát ở 1 con số đâu có gì lạ?

Monday, 2 April 2012

Quay trở lại với bài trả lời của đồng chí TS Phạm Đỗ Chí

Tớ cứ dùng dằng mãi trong chuyện không biết có nên “phang” lại đồng chí Chí thêm một nhát nữa không, phần vì nghĩ phí thời gian cho cái việc này, phần vì phải gõ lại bài viết của đồng chí Chí do không download được trên TBKTSG. Nhưng đã hứa là sẽ comment trên blog này khi TBKTSG trả lời không đồng ý cho tớ phản biện thêm một lần nữa (họ đã trả lời vậy) nên tớ đành bỏ ra buổi tối này ngồi gõ và trả lời cố gắng thấu đáo nhất có thể để hy vọng một ngày đẹp trời nào đó đồng chí Chí hoặc đồng chí Ngoạn có vô tình đọc được bài này thì cũng nên “rút kinh nghiệm” khi nói và viết cho “phù hợp” hơn. Tớ phải nói rất “mập mờ” thế này để người đọc không phê phán tớ là “hằn học” như có đồng chí đã comment mới đây.
Bài trả lời của đồng chí Chí có tiêu đề: “Trả lời bài “Nhiều mâu thuẫn” – Bớt đi các can thiệp vào thị trường”; TBKTSG số 15 (29/3/2012). Một số trích dẫn tớ không đưa đầy đủ (trừ điểm chính, liên quan) để đỡ phải gõ lại nhiều.
------------------------------------------------------------------------------------- 

1.                  Đồng chí Chí viết: “Trong TBKTSG số 13 (22/3), tôi và … đã dẫn chứng thêm các dấu hiệu về tình trạng đình đốn đã nêu trong bài trên với Ts Ngoạn. Như vậy rõ ràng rằng chúng tôi cố gắng “xác nhận” kinh tế đất nước thời điểm này không phải là ở (hay tiệm cận) “mức toàn dụng”  trong dài hạn, xin nói rõ là không phải là nói “trực tiếp” hay ngay cả “thừa nhận gián tiếp”.
Tớ trả lời: Như vậy, có thể chỉ ngay ra rằng kết luận trên của tác giả Chí mâu thuẫn hoàn toàn với phần dẫn nhập trong bài của tác giả Chí và Ngoạn: “Trong trường hợp của Việt Nam, có vẻ như khả năng sản xuất và hiệu quả nền kinh tế đang đến các giới hạn đặt ra bởi sự thiếu nhân công có tay nghề cao, đất đai có năng suất cao và công nghệ bị giới hạn... đã đặt ra những trở ngại đáng kể cho chu trình sản xuất”.

Xin nói cho rõ hơn rằng “đang đến giới hạn…” thì không thể nào đúng như tác giả Chí khẳng định rằng nền kinh tế Việt Nam đang (có dấu hiệu về) tình trạng đình đốn, là cái mà tớ đã viết trong bài phản biện đầu tiên, và là cái mà tác giả Chí không trả lời trực tiếp vào đó mà lại đi khẳng định rằng nền kinh tế Việt Nam đang đình đốn.

2.                  Đồng chí Chí viết: “Chúng tôi có thiếu vài dòng để giải thích thêm là trong “đoạn đường hiện nay của một chu kỳ tăng trưởng dài hạn đều đặn mong muốn” (…), kinh tế Việt Nam dường như đã đến giới hạn của mức tăng trưởng cao (7-8%)  như trong thập kỷ 1995-2005, vài năm rồi chỉ còn lẹt đẹt 5-6% và quý 1 năm nay sợ còn dưới 4%.... dù vẫn áp dụng mức đầu tư công rất cao so với khu vực và thế giới. Nguyên do là …”

Tớ trả lời: Đọc cả cái đoạn này mà tớ chịu chẳng hiểu đồng chí Chí muốn nói gì, thanh minh gì. Hình như đồng chí vẫn có ý muốn nói rằng là nền kinh tế Việt Nam đang đến các giới hạn. Mà nếu như vậy thì càng khẳng định rằng tình trạng đạt đến giới hạn này chẳng liên quan gì đến chuyện nền kinh tế Việt Nam đang bị đình đốn cả, vì “đình đốn” với “đạt đến giới hạn” là 2 trạng thái hoàn toan khác nhau, chứ không thể nhập nhèm làm một được.

3.                  Đồng chí Chí viết: “Vì những điều chúng tôi xác nhận ở trên (nhưng chưa rõ trong bài viết trước) là chúng tôi bàn đến các chính sách tài khóa và tiền tệ trong một mô hình IS-LM cho ngắn hạn, tức là cả tài khóa và tiền tệ đều có thể có tác dụng lên Y trong ngắn hạn, may thay là có lẽ cho cả từ 6 tháng đến 1-2 năm tới”.

Tớ trả lời: Các đồng chí “chưa rõ” với lại “có thiếu vài dòng” hơi bị nhiều đấy! Mà toàn những chi tiết cực kỳ quan trọng cả, thiếu hoặc khác đi thì sự việc hoàn toàn trở nên khác. Trong một bài viết khá nghiêm túc, động chạm đến những vấn đề mà có bạn đọc đã gọi là “cao siêu” thế này mà các tác giả lại phạm những lỗi nghiêm trọng thế này đáng ra là điều không thể bao biện. Chưa kể, phải nói thẳng thắn ra, là cách hành văn của các đồng chí chẳng tỏ ra là pờ rô gì cả đâu.

Tớ rất nghi ngờ ý định ban đầu của các đồng chí là chỉ bàn đến mô hình IS-LM trong ngắn hạn. Tớ thì nghĩ rằng các đồng chí ban đầu “cứ tưởng” rằng mô hình này là cho dài hạn, nên cứ thoải mái mà triển khai, đến khi tớ phản biện lại thì mới phát hiện ra mình nhầm nên quay sang biện hộ rằng các đồng chí chỉ có ý nói/bàn đến nó trong ngắn hạn.

Trong bài phản biện trước của tớ, nguyên bản có một đoạn thế này: “Chắc các tác giả không định chủ trương kêu gọi dùng chính sách tiền tệ nới lỏng là công cụ để đạt được cái gọi là “đối phó với lạm phát và giúp giảm lãi suất” mà vẫn thúc đẩy tăng trưởng Y trong dài hạn?  Mà nếu như vậy thì giải pháp ngắn hạn này chẳng còn mấy ý nghĩa….” Rất tiếc, cái đoạn này chẳng hiểu vì lý do gì mà TBKTSG nhất quyết cắt béng đi của tớ khi biên tập. Nói thế, đủ để thấy rằng cái “chưa rõ” với “có thiếu vài dòng” của các đồng chí đã gây ra sự hiểu nhầm/nhầm lẫn tai hại thế nào.

Nhưng thôi, để công bằng, tớ không hồ đồ quy kết các đồng chí là đã sai lầm như trên nữa, mà “xoay” các đồng chí ở khía cạnh khác. Nếu các đồng chí muốn bàn đến mô hình trên trong ngắn hạn thì chẳng cần phải đến mô hình này kia cho lằng nhằng, đánh đố người đọc ra, để người ta buột miệng cho rằng là khoe chữ. Như tớ đã chỉ ra, chẳng qua “kế sách” của các đồng chí cũng chỉ là nới lỏng chính sách tiền tệ (kèm theo “chặt chẽ” chính sách tài khóa). Mà như vậy thì chẳng khác gì, cao siêu gì hơn cái mà thiên hạ hiện nay đang bàn đến ầm ầm. Cụ thể hơn, đến người bình thường còn biết/nghĩ rằng lãi suất tăng cao quá làm hại đến doanh nghiệp nên việc cần làm là phải chữa trị cái nguồn cơn gây khó khăn này bằng cách NHNN hạ lãi suất (tất nhiên hậu quả của việc này là chuyện khác, mà tớ đã nói nhiều đến trong bài trước và bài này). Và hỏi đến 10 người bây giờ thì chắc phải có đến cả 9,5 người phản đối chuyện tăng đầu tư công.

Ngoài ra, đã là “ngắn hạn” thì khó mà nghĩ “kế sách” của các đồng chí lại có tác dụng lâu hơn 6 tháng. Các đồng chí có thể vặn lại rằng cơ sở nào lại nghĩ vậy, thì tớ cũng có thể nói lại rằng vậy một khi đã không biết rõ thì không nên biến cả nền kinh tế này thành vật thí nghiệm với cái kiểu tư duy chính sách “may thay là có lẽ cho cả…”

Thêm nữa, đã thừa nhận là chỉ có tác dụng ngắn hạn, vậy các đồng chí không nghĩ gì đến hậu quả cho nền kinh tế, mà cụ thể là lạm phát và phá giá VND, sau cái “ngắn hạn” của các đồng chí à? Các đồng chí lại định lặp lại vết xe đổ của các đời Thống đốc với gì gì đó nữa ở “trển” khi sẵn sàng đánh đổi một chút tăng trưởng trong ngắn hạn bằng những bĩ cực của bất ổn vĩ mô sao? Liệu có đáng để “giải cứu” nền kinh tế (cứ cho là) đã lâm vào tình trạng “đình đốn” bằng cái giá phải trả đắt đến thế không? Giá mà “kế sách” của các đồng chí có tác dụng trong dài hạn, tức là 5 năm, 10 năm hoặc hơn nữa thì cái giá trên may ra còn chấp nhận được sau 5 năm, 10 năm vàng son thịnh vượng.

4.                  Đồng chí Chí viết: “Tinh thần của Nghị quyết 11 mà Chính phủ áp dụng từ tháng 3/2011 và kéo dài đến bây giờ có lẽ là dựa trên căn bản lý thuyết đó (Ngọc: Lý thuyết nào vậy?). Chính sách thắt chặt tiền tệ suốt từ 3 quý chót của năm ngoái đã có tác dụng nhưng với độ trễ 6-7 tháng lên mức lạm phát đi xuống từ tháng 8 năm ngoái đến nay (3/2012). Tiếc thay, cái giá phải trả bắt buộc là đẩy lãi suất lên cao quá mức chịu đựng của nhiều doanh nghiệp và quá lâu khiến xảy ra đình trệ sản xuất như đã bàn. Trong 2 bài qua, chúng tôi kêu gọi sự áp dụng linh hoạt hơn của 2 chính sách, nới lỏng chính sách tiền tệ để hạ lãi suất xuống và thắt chặt (không phải chỉ “chặt chẽ”) tài khóa để vẫn ngăn chặn lạm phát. Theo chung tôi, Ts Ngọc không phải quá lo khi liều lượng tiền tệ còn phải nặng thêm khi cắt giảm tài khóa lúc ban đầu trong sự hoán chuyển chính sách mà chúng tôi đề nghị. Vì trong nhiều dự án đầu tư công, độ thất thoát lãng phí có thể lên tới 30-40%”.

Tớ trả lời: Đồng chí nói cứ như thể việc thắt chặt chính sách tiền tệ đem lại hậu quả không lường trước được ấy. Đồng chí phải lấy làm “tiếc thay” nếu khi mà lạm phát không đi xuống, khi mà doanh nghiệp vẫn còn đầu tư tràn lan vì vốn rẻ. Cũng phải nên “tiếc thay” khi mà đã thắt chặt chính sách tiền tệ lâu thế rồi, “ghê” thế rồi mà lạm phát mới chỉ hạ được có chừng đó, chứ không phải là tiếc thay cho những cái khác. Thế nào là “đẩy lãi suất lên cao quá mứ chịu đựng của nhiều doanh nghiệp”? Tại sao các đồng chí không đặt câu hỏi là chỉ có từng đó doanh nghiệp bị ngừng hoạt động mà không phải là hơn? Tại sao chỉ là những doanh nghiệp đó mà không phải là phần còn lại của các doanh nghiệp bị ngừng hoạt động? Nói ngược lại, nếu đã biết được rằng hậu quả của chính sách tiền tệ là “ghê” như vậy rồi thì tốt nhất ngay từ đầu đừng thắt chặt nữa có phải hơn không? Và xa hơn nữa là đừng để xảy ra lạm phát (bằng chính sách tiền tệ mở rộng quá cỡ) rồi lại phải thắt chặt lại có phải là hơn không? Và “kế sách” của các đồng chí cũng chính là khởi đầu của cái vòng luẩn quẩn này đấy!

Lời kêu gọi sử dụng 2 chính sách linh hoạt hơn của các đồng chí chẳng có gì là mới mẻ, có giá trị gia tăng gì cả. Như đã nói, logic thông thường trong đầu những người bình thường là cắt giảm đầu tư công và “linh hoạt, chặt chẽ” trong chính sách tiền tệ, và, thực tế, khi mà mục tiêu tăng trưởng cung tiền, tín dụng cho năm nay vẫn là 15-17%, quá đủ cho sự “linh hoạt”, “nới lỏng” của chính sách tiền tệ. Còn cái cụm từ “không phải chỉ “chặt chẽ””, nguyên văn là của các đồng chí đấy! Tớ đã phải sửa lại trong bài cho các đồng chí bằng từ “thắt chặt”, “thắt lại”, nay đồng chí lại lấy luôn làm của mình!

Việc đồng chí cho rằng thất thoát, lãng phí trong đầu tư công lên tới 30-40% là lạc đề ở đây, khi chúng ta đang bàn đến lý thuyết, vì chính các đồng chí đề xuất ra như vậy. Tất nhiên, đồng chí có thể nói rằng đây là điều kiện đặc thù của Việt Nam. Nếu vậy thì tốt nhất đừng nói đến áp dụng bất cứ một mô hình nào nữa. Hơn nữa, cứ cho là có thất thoát như vậy, vậy thì cái phần còn lại 60-70% cắt giảm thực sự đầu tư công phải được bù lại bằng tăng cung tiền chứ sao?

5.                  Đồng chí Chí viết: “Câu chuyện lý thuyết kinh tế vĩ mô mà Ts Ngọc đặt ra ở gần phần cuối là trong mô hình dài hạn toàn dụng, tiền tệ không có ảnh hưởng đến Y mà chỉ tác động lên lạm phát, còn là phải vận dụng chính sách tài khóa theo lý thuyết của Keynes thì chúng tôi không muốn bàn thêm ở đây vì sợ tốn thêm giấy mực của một đề tài tranh luận quá nhiều và từ quá lâu, và vẫn “mỗi người một ý”.”

Tớ trả lời: Chính vì cái “chưa rõ” với cái “thiếu vài dòng” của các đồng chí như nói ở trên mà làm tớ phải mất công lý luận với các đồng chí đấy! Trên hết, cũng như nói ở trên, nếu các đồng chí thực sự chỉ định bàn đến những “kế sách” ngắn hạn, ăn sổi thì tốt nhất là ngừng ngay ý định này từ đầu vì, cũng như tớ đã nói, nó chẳng có tí giá trị thặng dư nào cả, ngoài cái cảm giác xấu gây ra cho người đọc.

6.                  Đồng chí Chí viết: “Thêm nữa, theo ý cá nhân tôi, không thể so sánh tình trạng Việt Nam bây giờ đang vướng “bẫy thanh khoản” như Nhật hồi những năm 90 khi chính sách tiền tệ không còn ảnh hưởng đến lãi suất, và lãi suất lại có rất ít ảnh hưởng đến tăng trưởng. Nguyên do rất đơn giản là bẫy lãi suất chỉ xảy ra ở mức cực thấp, còn ở Việt Nam lãi suất bây giờ là 12-20%, làm sao có bẫy này?”

Tớ trả lời: Nguyên văn tớ trích dẫn 2 trường hợp bẫy thanh khoản, Nhật những năm 90 và Mexico sau năm 1994, đồng chí lại “lờ” đi trường hợp Mexico. Không phải ngẫu nhiên tớ đưa ra 2 trường hợp này, vì chúng là minh họa cho 2 loại bẫy thanh khoản: bẫy thanh khoản cầu (demand liquidity trap, Nhật) và bẫy thanh khoản cung (supply liquidity trap, Mexico); xem cụ thể thêm ở đây). Hình như đồng chí chỉ hiểu rằng bẫy thanh khoản chỉ xảy ra trong trường hợp lãi suất cực thấp, mà không biết rằng bẫy thanh khoản còn xảy ra khi NHTƯ cung cấp thanh khoản dồi dào cho hệ thống ngân hàng nhưng cuối cùng lượng thanh khoản này lại quay trở lại nằm trong bảng cân đối tài sản của NHTƯ (khi các ngân hàng lại gửi tiền vào NHTƯ). Trong cả 2 trường hợp, tiền không chảy vào nền kinh tế thực; thanh khoản dồi dào nhưng chẳng ai vay để đầu tư, tiêu dùng.
Nói thêm cho trường hợp Mexico, trong bài viết “The Role of Bank Restructuring in Recovering fromCrises: Mexico 1995-1998” của GS Anne Krueger, DH Stanford và Aaron Tornell, DH Harvard năm 1999 (các trang 24 và 33), 2 tác giả này đã kết luận rằng cung tiền từ NHTƯ Mexico đã tăng mạnh nhưng kết cục lãi suất thực cho vay các doanh nghiệp trong nước cao hơn nhiều so với lãi suất mà các doanh nghiệp lớn có thể tiếp cận được trên thị trường tiền tệ quốc tế, và quan trọng hơn, khối lượng vốn cho vay lại giảm đi (đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ và không có khả năng trao đổi thương mại). Nên biết thêm rằng lạm phát và lãi suất của Mexico trong giai đoạn này cao hơn 0 rất nhiều!

7.                  Đồng chí Chí viết: “Sau hết, về giải pháp. Lãi suất vẫn chưa thể xuống nhanh dù NHNN đã hết thuốc, vì các vấn đề thanh khoản khó khăn vẫn tiếp tục và nợ xấu của các ngân hàng trong lĩnh vực bất động sản. Biện pháp duy nhất, theo ý tôi, là NHNN cần ngưng ngay các biện pháp hành chính chữa cháy, thay bằng các biện pháp thị trường. Đó là bỏ ngay lãi suất trần huy động, hệ thống có thể chao đảo vài tháng với lãi suất tăng vọt ở các ngân hàng nhỏ... Giải pháp tối hậu có vẻ là: cần nhanh chóng bỏ các biện pháp hành chính hiện nay và trở về với cơ chế thị trường”.

Tớ trả lời: Với cái cụm từ “Biện pháp duy nhất” của đồng chí thì hóa ra là cái phần “kế sách” trên của đồng chí Chí với đồng chí Ngoạn là thừa à? Các đồng chí đã thừa nhận rằng nới lỏng chính sách tiền tệ không giải quyết được vấn đề thanh khoản và nợ xấu đúng không? Nếu đúng thì ... done! (xin lỗi, tớ phải dùng từ này ở đây cho ngắn, dễ hiểu, mặc dù tớ không sính dùng chữ tây trong các bài viết tiếng Việt cho lắm).

Rồi nữa, giải pháp “duy nhất” của đồng chí Chí (“cần ngưng ngay các biện pháp hành chính”) lại “đập” chan chát với giải pháp của đồng chí Ngoạn. Mới tuần trước, tớ trích dẫn trên blog này phát biểu của đồng chí Ngoạn rất đanh thép rằng: “Mọi biện pháp hành chính đều là phi thị trường và ắt để lại hậu quả không mong muốn nếu không được thực thi một cách nghiêm túc. Hiện nay, Ủy ban GSTC mong muốn xóa trần, tuy nhiên do thị trường tiền tệ còn nhiều bất ổn, thanh khoản hệ thống chưa ổn định nên cần tiếp tục duy trì thêm một thời gian”, khi đồng chí Ngoạn nói về tại sao không nên xóa bỏ ngay trần lãi suất huy động. Hay đồng chí Ngoạn cãi rằng đấy là ý kiến riêng của đồng chí Chí thôi chứ không phải của tớ (tức đồng chí Ngoạn) đâu! Ôi tớ đến bó tay với các đồng chí thôi!

Thêm cái rồi nữa, rằng cái “giải pháp duy nhất” của đồng chí Chí (cứ cho là không phải của đồng chí Ngoạn) cũng cần phải nói thẳng thắn là chẳng có tí giá trị thặng dư nào cả vì đã có những người, ví dụ như tớ chẳng hạn, nói cả vài tháng trước đây rằng cần phải bỏ ngay trần lãi suất huy động (và không được áp trần lãi suất cho vay) đi để giải quyết vấn đề thanh khoản và hạ lãi suất ở Việt Nam.
Tóm lại, tớ phí cả một buổi tối chơi với vợ con để làm một cái công việc vô bổ thế này, cũng chỉ mong (nói rất khiêm tốn, lễ phép) rằng các đồng chí Ts ơi, làm ơn ... cho thiên hạ nhờ. Để lửng thế này cũng là để bạn đọc tự phán xét thêm cho khách quan.


Friday, 30 March 2012

Bẫy thanh khoản và câu chuyện hạ lãi suất (Bai dang tren Dai bieu Nhhan dan; dong chi bien tap cung rat xuat sac cat giam cua to gan 500 chu!)

http://daibieunhandan.vn/default.aspx?tabid=75&NewsId=242293

08:27 | 31/03/2012
Các nhà làm chính sách và giới chuyên gia đã xem nhẹ hoặc bỏ qua một trở ngại kỹ thuật rất quan trọng, bên cạnh một trở ngại lớn khác đến từ áp lực lạm phát buộc Ngân hàng Nhà nước phải rất thận trọng khi nới lỏng chính sách tiền tệ. Trở ngại kỹ thuật này chính là bẫy thanh khoản (liqudity trap).

Nguồn:: dangcongssan..vn
Hiện tại, lãi suất đang bị trói bởi 2 trở ngại, bẫy thanh khoản (chứ không phải là thanh khoản chung chung như người ta vẫn đang nói đến) và áp lực lạm phát. Bẫy thanh khoản là tình trạng mà ở đó Ngân hàng Nhà nước (NHNN) bơm tiền vào hệ thống ngân hàng thương mại nhưng vẫn không thể làm giảm lãi suất cho vay thương mại và do đó không kích thích được đầu tư và vì thế không kích thích được tăng trưởng.
5 trường hợp xảy ra bẫy thanh khoản
Bẫy thanh khoản xảy ra khi: (1) người dân/doanh nghiệp/ngân hàng thích nắm giữ tiền mặt hơn khi họ kỳ vọng rằng thời gian tới sẽ xảy ra thiểu phát, tức giá cả giảm đi. Lúc đó, dù có giữ tiền mặt thì trên thực tế số tiền đó của người ta vẫn tăng lên về giá trị trong tương lai tới; (2) người dân/doanh nghiệp/ngân hàng thích tích cóp, tiết kiệm hơn là đầu tư, chi tiêu. Trường hợp này xảy ra khi có suy thoái kinh tế hay triển vọng kinh tế u ám. Lúc đó tất cả các chủ thể kinh tế bi quan hơn và tiến hành “tích cốc phòng cơ”, đề phòng rủi ro bằng cách tăng cường tiết kiệm hơn là mang tiền ra chi tiêu, đầu tư. Cũng trong lúc suy thoái thì ngân hàng lại càng ngần ngại cho vay hơn vì sợ rủi ro đến từ các doanh nghiệp khách hàng phá sản, mất khả năng thanh toán. Vì vậy, NHNN hạ lãi suất cơ bản x% cũng không đồng nghĩa với lãi suất cho vay thương mại cũng sẽ giảm đi y% như kỳ vọng vì đơn giản là các ngân hàng không muốn cho vay để giảm rủi ro; (3) ngân hàng thiếu hụt thanh khoản. Các ngân hàng đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi nợ xấu nên tập trung củng cố bảng cân đối tài sản của mình, họ rất miễn cưỡng cho vay (vì sợ làm xấu thêm bảng cân đối tài sản); (4) ngân hàng không muốn chia sẻ lợi ích thu được từ việc NHNN hạ lãi suất chính sách, trần lãi suất huy động cho khách hàng vay tiền; và (5) nhà đầu tư không mặn mà với việc nắm giữ trái phiếu. Nếu lãi suất thấp một cách bất thường, người ta sẽ kỳ vọng lãi suất sẽ tăng trở lại. Khi đó, giá của trái phiếu sẽ sụt giảm đi (giá trái phiếu tỷ lệ nghịch với lãi suất của trái phiếu). Vì thế, nhà đầu tư/ngân hàng thà nắm giữ tiền mặt (cho những mục đích đầu tư khác) còn hơn là đầu tư vào trái phiếu.

Việt Nam đang hiện diện rõ nét 4 trường hợp
Ở Việt Nam, có thể thấy sự hiện diện rõ nét của tất cả các trường hợp trừ trường hợp (1), vì dù sao thiểu phát có xảy ra ở Việt Nam thì dường như cũng chỉ là trong thời gian ngắn và mức độ không lớn như ở các nền kinh tế đã phát triển khác. Các trường hợp (2), (3) và (4) khá hiển nhiên nên có lẽ không cần giải thích thêm. Riêng trường hợp (5), cần nói thêm một chút rằng kỳ vọng lạm phát đã có xu hướng tăng trở lại sau một loạt động thái tăng giá các hàng hóa cơ bản như xăng dầu, điện, và các hàng hóa phải nhập khẩu, làm tăng thêm kỳ vọng lãi suất sẽ tăng lại trong thời gian tới khi NHNN buộc phải giảm áp lực lạm phát bằng thắt chặt lại chính sách tiền tệ.
Như vậy, để hạ được lãi suất cho vay thương mại một cách thực sự và có ý nghĩa, trong hoàn cảnh NHNN vẫn bị trói tay bởi áp lực và kỳ vọng lạm phát thì đi kèm với mỗi một động thái nới lỏng có chừng mực (đúng hơn là rất hạn chế) cung tiền của NHNN (để không làm tăng áp lực lạm phát), nhất thiết cần phải có những biện pháp xử lý tình trạng ngân hàng giữ tiền hoặc chỉ cho vay loanh quanh trên thị trường liên ngân hàng mà không muốn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng vay (với lãi suất thấp hơn so với trước khi NHNN nới lỏng cung tiền).

Theo lý thuyết, trong bối cảnh có suy thoái hoặc thiểu phát thì một biện pháp trong số này là phát tiền trực tiếp cho người tiêu dùng để kích cầu. Biện pháp khác là tăng chi tiêu Chính phủ, cũng nhằm mục đích kích cầu và cân bằng với cắt giảm đầu tư và chi tiêu từ khu vực tư nhân. Nhưng, như lưu ý ở đây, 2 biện pháp này (may ra) chỉ có tác dụng trong bối cảnh có suy thoái và thiểu phát. Và, nói “may ra” bởi không phải lúc nào 2 biện pháp này cũng thành công, như kinh nghiệm ở Nhật và các nước phát triển khác trong các cơn suy thoái kinh tế đã cho thấy. Ở Việt Nam, hiện vẫn còn quá sớm để nói rằng nền kinh tế đang (sắp) phải đối mặt với suy thoái và/hoặc thiểu phát, khi tăng trưởng cho dù giảm mạnh ở quý I năm nay thì vẫn là 4%/năm, còn lạm phát tuy có đang giảm đi thì vẫn ở mức 14,5% vào tháng 3 này và hy vọng sẽ kéo về được khoảng 9% vào cuối năm ở kịch bản lạc quan. Như vậy, 2 giải pháp trên không áp dụng được ở Việt Nam như hiện tại.

Chắc không ít người sẽ nhắc ngay đến giải pháp là áp trần lãi suất cho vay. Nhưng áp trần lãi suất cho vay không đồng nghĩa với việc buộc các ngân hàng tích cực cho vay hơn, nhất là ở lãi suất bằng hoặc dưới trần lãi suất cho vay, một cái trần rất phi kinh tế. Như thế, theo hướng hạ lãi suất kiểu này (đi từ NHNN), chỉ còn 1 giải pháp là NHNN hoặc các cấp chính quyền chỉ định/ra lệnh các ngân hàng thương mại cho vay theo nhu cầu vốn của khách vay và với các điều kiện có lợi cho khách vay. NHNN mới đây đã ban hành một cái lệnh có hơi hướng như vậy khi buộc các ngân hàng thương mại có cổ phần nhà nước chi phối phải cắt giảm chi phí ngõ hầu giảm lãi suất cho vay. Nhưng cũng có thể thấy rằng từ chuyện cắt giảm chi phí cho đến cho vay nhiều hơn và với lãi suất rẻ hơn là 2 chuyện khác xa nhau, trừ khi NHNN trực tiếp yêu cầu phải cho doanh nghiệp này và khu vực kia vay bao nhiêu vốn và với lãi suất là bao nhiêu.

Còn giải pháp nào hạ lãi suất nữa không?
Cách thức an toàn nhất và nhanh nhất để hạ lãi suất cho vay thương mại vẫn là nhanh chóng xóa bỏ ngay trần lãi suất huy động, không áp trần lãi suất cho vay, để cho các ngân hàng thương mại thiếu thanh khoản hoặc có bảng cân đối tài sản xấu có thể huy động được thêm vốn từ nền kinh tế. Những ngân hàng này, và những ngân hàng lành mạnh khác, sẽ có thêm vốn huy động từ nền kinh tế (chứ không phải từ NHNN, vốn sẽ tăng áp lực lạm phát) để cho vay với lãi suất tùy thuộc vào chất lượng khách hàng. Từ đó, sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp, người tiêu dùng tiếp cận được với vốn vay, cho dù lãi suất lúc này hoàn toàn thả nổi theo điều kiện thị trường.

Giải pháp này có thể bước đầu sẽ làm tăng mặt bằng lãi suất chung vì các ngân hàng sẽ đua nhau tăng lãi suất huy động và, do đó, có thể sẽ tăng lãi suất cho vay để bù đắp. Nhưng chính việc tăng lãi suất huy động sẽ tăng được nguồn huy động vốn, đáp ứng được nhu cầu vốn của ngân hàng cho các nhu cầu nội tại (giảm căng thẳng thanh khoản, làm đẹp bảng cân đối tài sản v.v...) và nhu cầu cho vay của mình (với lãi suất cho vay giả thiết là tăng lên). Đến một lúc nào đó, nhu cầu huy động vốn sẽ dần giảm đi và thậm chí trở nên bão hòa vì các nhu cầu nội tại đã được đáp ứng (một phần) và đầu ra thì bị giới hạn bởi lãi suất cao, không phải người đi vay nào cũng chấp nhận. Lúc đó, ngân hàng sẽ có xu hướng điều chỉnh cắt giảm cả 2 loại lãi suất đầu vào và đầu ra, kích thích được đầu tư với lãi suất cho vay giảm đi, trong bối cảnh kỳ vọng lạm phát cũng đã “xẹp” đi nhờ tác dụng của việc tăng lãi suất huy động. Việc giảm mặt bằng lãi suất lúc này còn có thêm một thuận lợi lớn nữa từ tăng cung tiền NHNN khi mà áp lực lạm phát đã giảm đi rõ rệt, xuống đến mức an toàn cho hành động nới lỏng chính sách tiền tệ.

Lần này đến lượt đồng chí TS Cao Sĩ Kiêm!

Tớ đang và sẽ cố gắng lần lượt “lôi” từng đồng chí TS lên trên blog này hoặc lên mặt báo để góp vui cho bạn đọc (có lẽ tớ nên mở một cái chuyên mục đại loại không phải như “Tiến sĩ cười” mà là “Tiến sĩ không cười nổi” chăng?). Hôm nay đến lượt đồng chí Kiêm, người mà từ lâu lắm rồi tớ đã nhiều lần định lôi lên báo vì những phát biểu và nhận định của mình nhưng chưa có dịp.

Trong bài “Lạm phát,lãi suất hạ thì doanh nghiệp kiệt sức” trên VnExpress, đồng chí phóng viên có cho biết thế này: “Trong khi sản xuất có chậm lại thì tồn kho của các doanh nghiệp tăng gần 35% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó chế biến - bảo quản hoa quả tăng hơn 87%, sắt thép tăng gần 60%... Ngoài ra, tổng mức bán lẻ hàng hóa, dịch vụ cũng chỉ tăng khoảng 5% so với cùng kỳ nếu loại trừ yếu tố giá. Theo các chuyên gia kinh tế, những chỉ báo nêu trên là những dấu hiệu đầu tiên của hiện tượng đình đốn trong sản xuất.”

Thông thường, khi sản xuất có dấu hiệu “đình đốn” (cứ cho là đúng như vậy) vì tồn kho tăng cao thì có nghĩa là cung đang vượt cầu (cung có thể giữ nguyên như trước nhưng cầu đã bị giảm bởi chính sách tiền tệ thắt chặt). Cũng cần nói thêm với các đồng chí chuyên gia kinh tế liên quan là sản xuất trong tình trạng như vậy thì không thể gọi là đình đốn được vì năng lực sản xuất đâu có bị mất mát, sứt mẻ, ảnh hưởng? Chủ doanh nghiệp không thể duy trì và tăng sản xuất lên đơn giản chỉ vì họ không tiêu thụ hết sản phẩm của mình với giá như hiện tại, nên mới làm tăng tồn kho, dẫn đến sản xuất không có lãi nữa nên phải sản xuất cầm chừng hoặc thu hẹp sản xuất.

Mà như tớ đã viết trong bài “Cáchthức nhanh nhất, an toàn nhất để phục hồi và tăng trưởng bền vững”, việc cần làm đối với các doanh nghiệp hiện nay là phải hạ giá để giải phóng tồn kho, chứ không thể, không nên trông đợi vào chính sách tiền tệ nới lỏng của NHNN, sự “thấu hiểu” và “tốt bụng” của các ngân hàng thương mại khi sẽ tiếp tục cho vay tiền (với lãi suất hợp lý) để doanh nghiệp cầm cự. Cũng trong hoàn cảnh này thì chẳng doanh nghiệp nào nên tiếp tục vay ngân hàng để sản xuất và mở rộng sản xuất thêm rồi tiếp tục chất đống sản phẩm ở trong kho. Còn các doanh nghiệp như sắt thép, xi măng v.v... thì có “chết” cũng không có gì oan cả vì tự mình nhảy vào trào lưu sản xuất ra chúng để rồi dư thừa quá mức, bất chấp những cảnh báo sớm.

Thế mà đồng chí Kiêm cho rằng: “...Vấn đề lớn nhất đối với các cơ sở sản xuất hiện nay là lãi suất cao và khả năng tiếp cận vốn. Tình trạng này tiếp tục kéo dài sẽ vượt quá sức chịu đựng của doanh nghiệp, dẫn đến giải thể, đóng cửa ở quy mô lớn. Trong trường hợp này, hậu quả sẽ không còn dừng lại ở kinh tế mà sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới xã hội khi rất nhiều công ăn việc làm bị mất”.

Thật oái oăm khi đồng chí Kiêm và các đồng chí hướng khác của đồng chí Kiêm “xui”, hoặc dồn doanh nghiệp vào con đường tự mình chôn mình và làm khó cho cả nền kinh tế với việc tăng áp lực ép NHNN nới lỏng chính sách tiền tệ và hạ lãi suất nhằm tiếp cận vốn dễ hơn, lãi thấp hơn.

Lẽ ra, thay vì kiến nghị về phía doanh nghiệp như vậy (tớ cũng hiểu “hoàn cảnh” của đồng chí Kiêm, vì đồng chí là Chủ tịch Hội doanh nghiệp mà), thà đồng chí cứ kiến nghị Chính phủ tiếp tục nối lại một gói kích cầu “nổi tiếng” năm 2009 để kích thích dân chúng và doanh nghiệp cả nước tiêu thụ bằng hết sản phẩm tồn kho và, từ đó, hối thúc doanh nghiệp (và cũng là ngân hàng) bỏ thêm vốn đầu tư tăng sản xuất có phải hơn không? Tất nhiên, lúc đó đồng chí Kiêm cũng nên “lờ” đi (và cả tớ cũng nên tự nhét tay bịt mồm mình) các hậu quả của chính sách kích cầu cực kỳ “Việt Nam” của (Chính phủ) Việt Nam như hồi năm 2009-2010.

Tóm lại, những phát biểu dễ dãi với hàm lượng chất xám thấp của đồng chí Kiêm vẫn còn được chuộng, được trích dẫn tràn lan như hiện nay, tuy có thể khó hiểu một chút từ góc độ chuyên môn, nhưng lại dễ hiểu vì luôn đi kèm với những câu, đại loại, như: “Trong trường hợp này, hậu quả sẽ không còn dừng lại ở kinh tế mà sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới xã hội khi rất nhiều công ăn việc làm bị mất”, vốn rất được lòng công chúng (i.e., mị dân).


Thursday, 29 March 2012

Trao đổi - Nhiều mâu thuẫn (Chung quanh bài “Để tránh lạm phát đình đốn” đăng trên TBKTSG số 12, ngày 15-3-2012)

Bài này tớ đăng trên TBKTSG số ra hôm nay. Ngay trong cùng số hôm nay, TBKTSG cũng cho đăng lời đáp của đồng chí Phạm Đỗ Chí, một trong hai tác giả của bài “Để tránh lạm phát đình đốn”. Đọc xong lời đáp, thấy .... Nhưng thôi, bạn đọc nào có thể comment giúp tớ tất cả 3 bài liên quan ở đây được không? Tớ cũng đang hỏi lại TBKTSG xem là họ có đồng ý cho tớ phản biện lại ít nhất là thêm một lần nữa được không. Nhưng khả năng này chắc là cực thấp vì đồng chí Chí đã “rào” trước ở cuối bài rằng đại loại không nên tranh luận trên TBKTSG nữa.

Để cho công bằng, tớ sẽ đợi phản hồi của TBKTSG trước khi comment về lời đáp của đồng chí Chí.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Liên quan đến chủ đề hạ lãi suất, Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia Vũ Viết Ngoạn và tác giả Phạm Đỗ Chí (“các tác giả”) đã có một bài viết nhan đề “Để tránh lạm phát và đình đốn”, đăng trên TBKTSG số ra ngày 17-3. Bài viết tuy ngắn nhưng lại chứa đựng nhiều vấn đề lớn gây tranh luận về mặt học thuật.

Các tác giả đề cập đến mô hình IS-LM để minh họa cho sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa.  Trước tiên, các tác giả cho rằng “có vẻ như khả năng sản xuất và hiệu quả nền kinh tế đang đến các giới hạn đặt ra bởi sự thiếu nhân công có tay nghề cao, đất đai có năng suất cao và công nghệ bị giới hạn… đã đặt ra những trở ngại đáng kể cho chu kỳ sản xuất”. Sau đó, các tác giả đề xuất sử dụng chính sách tài khóa chặt chẽ (di chuyển đường cong IS sang trái) kết hợp với chính sách tiền tệ nới lỏng từ từ (di chuyển đường LM sang phải) để nhằm đối phó với lạm phát và giảm lãi suất, đồng thời nâng cao Y (sản lượng) nhằm làm giảm tình trạng “đình đốn sản xuất”.
Với nhận định như ở đoạn trên (“có vẻ như...”) thì các tác giả đã gián tiếp thừa nhận rằng nền kinh tế Việt Nam đã ở (hoặc tiệm cận rất gần đến) mức tiềm năng cho phép (tức nền kinh tế đã (gần) đạt đến mức toàn dụng trong dài hạn, với các yếu tố đầu vào như hiện thời và mô hình tăng trưởng như hiện thời). Từ đây sẽ dẫn đến mấy nghịch lý, mâu thuẫn, bất cập như sau. Thứ nhất, nếu nền kinh tế đã ở (gần) mức toàn dụng rồi thì nó lại mâu thuẫn với chính lập luận ban đầu (và cũng là điều dẫn nhập cho bài viết) của các tác giả rằng nền kinh tế Việt Nam đang ở tình trạng đình đốn sản xuất – tức là tình trạng mà nền kinh tế hoạt động ở dưới mức tiềm năng, mức toàn dụng.

Thứ hai, quan trọng hơn, nếu đã thừa nhận rằng nền kinh tế đang ở (gần) mức toàn dụng rồi thì cũng xin được nhắc lại với các tác giả rằng, theo lý thuyết, nếu nới lỏng chính sách tiền tệ (hạ lãi suất) nhằm thúc đẩy cho sản lượng Y  vượt quá mức  tiềm năng (toàn dụng) thì giá cả (tức lạm phát) sẽ nhanh chóng tăng lên còn sản lượng Y thực tế sau một giai đoạn tăng lên ngắn ngủi sẽ nhanh chóng sụt giảm, trở về mức tiềm năng trong dài hạn.
Nói cách khác, nếu giả sử đúng như Việt Nam đang tăng trưởng với tốc độ là 6%/năm như công bố, và giả sử đúng như các tác giả nhận định rằng nền kinh tế Việt Nam đã đạt mức toàn dụng thì chính sách tiền tệ nới lỏng và hạ lãi suất như đề xuất của các tác giả không mang lại tác dụng gì cho thúc đẩy tăng trưởng sản lượng, ngoài tác hại hiển nhiên và tất yếu là lạm phát tăng lên.

Trên hết, cho dù có biện luận rằng nền kinh tế Việt Nam vẫn thấp xa so với mức toàn dụng, thì cũng cần phải nhớ lại một điều cơ bản là chính sách tiền tệ dùng để kích thích tăng trưởng sản lượng (GDP) chỉ có tác dụng trong ngắn hạn, và vô tác dụng đối với tăng trưởng trong dài hạn (ngoài việc làm tăng lạm phát). Tăng trưởng kinh tế trong dài hạn lúc đó sẽ phụ thuộc một phần vào khoảng cách giữa sản lượng Y hiện tại và sản lượng ở mức tiềm năng toàn dụng, cũng như mô hình và cách thức tăng trưởng hợp lý để mở rộng sản lượng tiềm năng hơn nữa, tạo điều kiện tăng thêm “room” cho tăng trưởng Y.

Trở lại với đề xuất kết hợp thắt chặt chính sách tài khóa và nới lỏng chính sách tiền tệ như trong lập luận dùng mô hình IS-LM trên của các tác giả. Thực chất của đề xuất này chẳng qua cũng chỉ là dựa vào chính sách tiền tệ nới lỏng để kích thích tổng cầu (thay vì dựa vào chính sách tài khóa như trước đây), từ đó hy vọng sẽ làm tăng nhu cầu đầu tư lợi dụng lãi suất thấp, và nhờ đó tăng Y. Lưu ý thêm một điều là, theo đề xuất, thì IS sẽ bị dịch chuyển sang trái, tức là chính sách tài khóa không phải là được sử dụng “chặt chẽ” như đề xuất nữa mà thực ra là bị thắt lại (chi tiêu công bị giảm đi). Điều này có nghĩa là chính sách tiền tệ càng phải được nới lỏng thêm nữa (so với trường hợp chính sách tài khóa không bị thắt chặt) để bù đắp cho phần tổng cầu đã bị  suy giảm bởi thắt chặt chính sách tài khóa. Mà như nói ở trên, chính sách thúc đẩy tăng trưởng dựa vào nới lỏng chính sách tiền tệ chỉ có tác dụng trong ngắn hạn và sẽ để lại hậu quả là lạm phát cao.

Các tác giả áp dụng một cách máy móc mô hình IS-LM. Mô hình này giả định rằng lãi suất là yếu tố duy nhất tác động đến đầu tư. Khi lãi suất hạ thì đầu tư sẽ phải tăng lên.
Thực tế, đầu tư còn phụ thuộc vào các điều kiện liên quan đến tín dụng. Các ngân hàng có sẵn lòng cho vay doanh nghiệp hay không nhiều khi không liên quan gì đến lãi suất. Ví dụ, nếu các ngân hàng nâng tiêu chuẩn cho vay lên thì tổng mức đầu tư trong nền kinh tế sẽ không có phản ứng gì với chính sách tiền tệ nới lỏng cả. Trong trường hợp này, đường IS trở nên rất dốc, và, vì thế, dù có tăng cung tiền làm đường LM dịch chuyển sang phải thì sản lượng Y cũng không tăng lên (đáng kể). Kết quả rõ nét hơn là giá cả tăng lên vì tổng cầu tăng lên. Nói cách khác, trong trường hợp này, chính sách tiền tệ nới lỏng (hạ lãi suất) không kích thích làm đầu tư tăng lên, và do đó, sản lượng Y không tăng lên. Trường hợp kinh tế đình trệ ở Nhật trong thập kỷ 90 và Mexico năm 1994 là ví dụ điển hình cho tình trạng này.

Ở Việt Nam, tình hình hiện nay cũng chính là hiện thân của tình trạng chính sách tiền tệ nới lỏng nhưng lãi suất cho vay không hạ thấp đi đáng kể hoặc các doanh nghiệp vẫn tiếp tục phàn nàn khó tiếp cận được vốn vay ngân hàng (có thể nói rằng Việt Nam đang vướng vào “bẫy thanh khoản” (liquidity trap)). Lúc đó, NHNN có tăng cung tiền nhưng không dẫn đến hạ lãi suất cho vay doanh nghiệp, do đó không làm tăng sản lượng Y.  Nói cách khác, chính sách tiền tệ nới lỏng trong trường hợp này cũng không có tác dụng làm tăng sản lượng Y. Như vậy, để mô hình trên phát huy tác dụng như trong đề xuất của các tác giả thì có lẽ các tác giả phải đề xuất thêm một biện pháp nữa là bắt buộc các ngân hàng phải cho doanh nghiệp vay theo nhu cầu của doanh nghiệp và theo lãi suất ấn định mà doanh nghiệp cho rằng là chấp nhận được chăng?

Wednesday, 28 March 2012

Nhân vụ xử cán bộ Vinashin

Bài này tớ viết hồi tháng 8 năm 2010 thì phải, để trên blog cũ. Chắc vì nó và một số bài khác tương tự nên cái blog vô tội của tớ bị các đồng chí hacker mũ đen hay mũ đỏ tớ cũng chẳng biết nữa chiếm làm của riêng. Nay bác Bình được ra hầu tòa, tớ chợt nhớ ra bài này nên tìm và post lên đây cho bà con đọc chơi. Bài có tiêu đề như một tiếng khóc đưa ma.
---------------------------
Vinashin ơi, hỡi Vinashin – chả trách!

Đọc bài “Cựu chủ tịch Vinashin Phạm Thanh Bình: “Do bung ra không đúnglúc...” trên Pháp luật & Đời sống mà cứ phải than trời về cái đầu, cái tầm, cái trình độ tư duy của một ông Tổng và những chuyện xung quanh chúng, để rồi phải thốt lên rằng với những người như ông Tổng này, và cả những ai đằng sau ông ấy thì Vinashin không phá sản mới là lạ!

Trả lời câu hỏi của phóng viên, “nghĩ sao mà lại mua tàu Hoa Sen hơn ngàn tỷ rồi nay đắp chiếu?”, ông Bình đáp rằng: “Mua tàu Hoa Sen xuất phát từ chủ trương đầu tư một đội tàu biển cao tốc Bắc-Nam. Nếu đầu tư đường sắt cao tốc hoặc đường bộ Bắc-Nam thì phải mất hàng chục tỷ USD, thời gian mất hàng chục năm, khó đảm bảo an toàn khi bão lũ, tai nạn giao thông... Trong khi đó, đầu tư đội tàu chỉ hết khoảng 2 tỷ USD, hoàn thành trong vòng 3-5 năm và cần khoảng tám con tàu như Hoa Sen, 3-4 cảng, chi phí sẽ rẻ hơn vận chuyển trên bộ, không bị mưa lũ...”. Thật kỳ lạ khi ông đi so sánh vận tải thủy (thường để chở hàng hóa) với đường sắt cao tốc (chỉ chở được người), và cho rằng vận chuyển trên bộ sẽ chịu ảnh hưởng của mưa lũ, nhưng lại lờ đi chuyện vận tải đường biển sẽ bị ảnh hưởng của gió bão.

Ông còn kể ra những nguyên nhân làm cho chủ trương này phá sản: “Nhưng không may là mới chỉ mua một chiếc đã gặp thời điểm khủng hoảng, phía Trung Quốc đóng cửa khẩu, xe hàng trong nước chưa quen đi đường biển, mà chúng tôi chỉ chở xe lớn nên ít khách. Chạy thêm được một tháng thì thấy lỗ quá, phải dừng lại”. Trung Quốc chắc đã mở cửa khẩu lại (nếu quả thật có đóng) nhưng chắc ông Bình vẫn không thấy có khách từ Trung Quốc? “Xe hàng trong nước chưa quen đi đường biển” mà ông vẫn nhắm mắt cho mua tàu, chứng tỏ ông và bộ sậu của ông không hề làm, không hề có khái niệm gì về điều tra thị trường khi xây dựng một dự án kinh doanh nào đó. Cái việc “chỉ chở xe lớn nên ít khách” càng chứng tỏ nhận định này.

Khi được hỏi về phương hướng xử lý con tàu này, ông tự tin “Đã có hướng xử lý”. Đang phân vân không biết ông xử lý kiểu gì, thì ông nhấn mạnh “kiểu gì mình cũng phải phát triển. Mình chỉ cố chịu đựng thêm một thời gian nữa”. À, hóa ra là xử lý kiểu chịu đựng (tức cứ để nó nằm chịu lỗ ở đó), rồi tiếp tục mua thêm một vài con tàu cao tốc kiểu như vậy. Ông còn “tiết lộ” thêm: “Quan điểm của Chính phủ là vẫn phải phát triển đường cao tốc trên biển. Đến thời điểm nào thì do thị trường nhưng mình phải chuẩn bị trước”. Hóa ra chủ trương đầu tư mua tầu Hoa Sen và những con tàu tương tự không phải là do ông Bình nghĩ ra, mà ông chỉ là người thực hiện, nên chúng ta lâu nay vẫn chỉ trích sai người! Từ chi tiết này, có lẽ phải kêu gọi dư luận có cái nhìn nhân ái hơn với ông Bình, ít nhất trong chuyện mua tàu rồi để nằm chơi, vì ông Bình không phải là tội đồ duy nhất, và cũng không phải là người khởi xướng.

Nhưng nói gì thì nói, vẫn không thể không tức khi nghe ông chống chế với phóng viên khi bị vặn rằng liệu tàu Hoa Sen chỉ là một cái xà lan được hoán cải. Ông cho biết: “Sai hoàn toàn. Đây là một tàu khách hiện đại, tiện nghi như tàu du lịch khách sạn năm sao. Trên thế giới ít có tàu như vậy”. Câu này chỉ làm cho người ta thấy ông không những nói câu sau “đá” câu trước, khi bên trên ông đổ tại rằng tàu chỉ để chở xe (tải) lớn nên ít khách, mà còn thấy ông (và những người có trách nhiệm trên ông cho duyệt phương án mua tàu, nếu có) rất “chịu chơi” và “sáng tạo”. Tại sao không những là tàu chở khách, mà còn “hiện đại” mà ông lại mang ra để chở xe tải? Tại sao thế giới ít dùng (vì có ít tàu như vậy) mà ông lại “sáng tạo, đi tắt đón đầu”, bê về dùng để chở xe tải ở Việt Nam?

Khi biện minh cho vấn đề đầu tư dàn trải, ông chỉ nhận là “Dàn trải ở đây là dàn trải nhà máy đóng tàu chứ không phải ngành khác”, rồi lập luận “Khi trong tay tôi đã có cả mớ hợp đồng đóng tàu trị giá tới 17 tỷ USD mà tôi không đầu tư thì làm sao đáp ứng được nhu cầu của khách hàng”. Ông quả là có cái lối tư duy như của mấy tay tội phạm lừa đảo kinh tế, khi trong tay chỉ có chút tiền và năng lực chỉ có chút xíu nhưng bằng cách nào đó làm cho đối tác tin tưởng rằng ông là đại gia, có thể làm được những việc cực lớn, nên dễ dàng huy động được một lượng đặt hàng lên tới 17 tỷ USD đảm bảo đủ việc làm cho Tập đoàn cả vài năm trời. Cái gì xui khiến ông “có ít xít ra nhiều” và chạy theo con số để rồi phải ra sức mở rộng đầu tư như vậy? Có lẽ một trong những lý do là bầu sữa của Chính phủ tưởng vô tận trong mắt ông, minh chứng qua việc ông sẵn sàng “kể cả đề nghị Chính phủ hỗ trợ tiếp”.

Ông còn cố tình loanh quanh khi bào chữa rằng “Số tôi không gặp may. Ký xong hợp đồng thì xảy ra khủng hoảng kinh tế. Nhiều đối tác chấp nhận bỏ tiền cọc, hủy hợp đồng. Vốn liếng mình cũng bị kém đi, nhiều dự án không thực hiện được”. Ai cũng hiểu rằng khi đối tác chấp nhận bỏ tiền đặt cọc, hủy hợp đồng thì về nguyên tắc Vinashin chẳng bị thiệt hại gì, thậm chí còn có lợi, vì tiền đặt cọc và tiền thanh toán là để cho từng công đoạn hoàn thành sản phẩm, nên Vinashin cho dù có bị hủy hợp đồng thì cũng chỉ có một phần công việc phải bị dang dở, nhưng quan trọng hơn là phần việc đó vẫn đã được thanh toán hoặc có tiền đặt cọc đảm bảo.

Nực cười hơn nữa là chuyện ông cho biết tỷ số nợ trên vốn của Vinashin chỉ vào khoảng trên 4 lần (thực tế là trên 11 lần). Tôi không cho rằng ông cố tình nói sai vì chuyện này quá quan trọng và có thể dễ dàng kiểm chứng. Tôi tin rằng ông nghĩ tỷ số này đúng là như vậy. Vậy suy ra điều gì? Ông Bình là Tổng Giám đốc mà hoàn toàn mù tịt về tình hình tài chính của tổ chức của mình! Chắc vì thế mà ông cứ thỏa sức đầu tư, thỏa sức vay mượn, vì (chắc là) cho rằng nợ của Vinashin vẫn còn thấp chán, chẳng có gì đáng lo!

Tương tự vậy, ông phủ nhận ý kiến của phóng viên cho rằng nợ quá hạn của Vinashin đã lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Ông chỉ biết đến mỗi khoản nợ 750 triệu đôla, nhưng lại cho rằng đây là nợ dài hạn, và Vinashin chắc chắn trả nợ được vì “Tới đây, các nhà máy đều đi vào sản xuất, làm ra rất nhiều tiền”. Thưa ông, cứ cho là các nhà máy ông đang đầu tư sẽ có đủ tiền để hoàn thành, đủ hoàn chỉnh để đi vào sản xuất được, nhưng xin hỏi ông một câu đơn giản là khách hàng ở đâu để ông trông mong người ta sẽ đặt hàng đóng tầu ở Vinashin và mang lại rất nhiều tiền cho Vinashin? Hay ông tin rằng những khách hàng đã hủy hợp đồng trước đây nay sẽ quay lại và ngành đóng tàu vẫn ở thời hoàng kim của nó khi các đơn đặt hàng dồn dập đến các nhà máy đóng tàu trên thế giới vượt quá công suất của họ mà nhờ đó Vinashin – với tư cách là kẻ sinh sau đẻ muộn, chẳng có tên tuổi và uy tín gì (xin đừng ảo tưởng ở chỗ này!) sẽ được hưởng “sái” lây? Và “tới đây... làm ra rất nhiều tiền” là thời điểm nào vậy? Hy vọng nó không phải là sau dăm năm nữa, “mưa lắm cũng phải nắng” như lối tư duy “giản dị” của ông. Mà lúc đó thì tiền trả lãi và vốn của Vinashin biến thành nợ quá hạn đã lên đến con số khổng lồ rồi, sao mà còn để ông tự tin rằng nợ quá hạn không đáng kể và chắc chắn sẽ trả được nợ?

Tóm lại, có lẽ phẩm chất duy nhất của ông Tổng Bình là liều và “giản dị”, “ngây thơ” trong tư duy và kiến thức quản lý, kinh doanh, lại được hậu thuẫn bởi một cái chống cực chắc, nên ông cứ thả sức tung hoành và chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi con tàu Vinashin được ông trực tiếp chèo lái cặp bến kết cục như hiện nay.

Tuesday, 20 March 2012

Khẩn thiết đề nghị các quý đồng chí TS này nhanh chóng về hưu/vườn

Đọc bài này xong tớ mới thấy lạ lùng thật sự cho cái đội ngũ “trí thức” ở Việt Nam. Chẳng hiểu được là học ở đâu mà đồng chí TS Vũ Đình Ánh lại phát biểu như thế này:

“Sở dĩ phải “đẻ” ra trần LS vì thực tế từ trước tới nay NHNN chưa biết lấy công cụ gì để điều hành chính sách tiền tệ. Ở các nước khác, LS cơ bản, LS tái cấp vốn, tái chiết khấu được dùng để can thiệp vào thị trường tạo ra hiệu quả lớn, nhưng ở VN không dùng được những công cụ, biện pháp này do lạm phát cao, vĩ mô bất ổn... LS cơ bản đặt ra 10 năm nay nhưng không có tác dụng gì, vì vậy phải sử dụng biện pháp hành chính đặt trần LS để điều hành. Nếu bỏ trần thực sự tôi rất lo ngại, NHNN dùng cái gì để can thiệp vào thị trường. Trong bối cảnh hiện nay, tạm thời tôi ủng hộ trần LS huy động, chỉ có nó mới giữ được LS tiền gửi ở mức hợp lý nhằm giảm LS cho vay”.

Khỏi phí thì giờ, tớ chỉ nói nhõn một dòng thế này thôi, rằng không phải NHNN không dùng được những công cụ này, mà là vì không biết dùng, không dùng đúng cách, đúng thời điểm, đúng liều lượng, hoặc muốn/không muốn dùng mà không được vì bị can thiệp từ đâu đó bằng cái lệnh miệng hoặc lệnh giấy v.v... Đủ chưa, đồng chí Ánh?

Một đồng chí TS khác cũng họ Vũ là đồng chí Ngoạn (tớ rất miễn cưỡng dùng cái chữ TS ở đây) lý luận một cách chữ nghĩa và đao to búa nhớn hơn rằng:

“Mọi biện pháp hành chính đều là phi thị trường và ắt để lại hậu quả không mong muốn nếu không được thực thi một cách nghiêm túc. Hiện nay, Ủy ban GSTC mong muốn xóa trần, tuy nhiên do thị trường tiền tệ còn nhiều bất ổn, thanh khoản hệ thống chưa ổn định nên cần tiếp tục duy trì thêm một thời gian”.

Có bao giờ đồng chí Ngoạn tự vấn lương tâm và huy động hiểu biết của mình ra để xem quả thật duy trì cái trần lãi suất sẽ có tác dụng như đồng chí nêu ra không? Hay nó chính là cái làm trầm trọng thêm những vấn đề đó? Nói thế thôi, tớ chẳng hy vọng đồng chí Ngoạn làm được thế đâu, vì đọc các bài viết, nói của đồng chí là biết liền mà!

Đồng chí TS tiếp theo là đồng chí Nguyễn Thị Mùi, cũng kiến nghị chưa nên bỏ bởi “nguy cơ tái lạm phát cao vẫn có thể tái diễn. Ngoài ra, dù có bỏ thì mục tiêu giảm LS cho vay chưa chắc đã đạt được, vì các NH có thể chạy đua, đẩy LS lên quá cao.” Tớ cũng chỉ đặt câu hỏi ngắn gọn như với đồng chí Ngoạn cho đồng chí Mùi này. Cách tư duy của đồng chí Mùi và các đồng chí khác tương tự rất có vấn đề vì lẽ ra đồng chí phải chịu khó suy nghĩ thêm một chút là, ừ, cứ cho là lãi suất sẽ lên quá cao đi, nhưng sau đó thì thế nào? Rõ khổ cho cái căn bệnh cận thị tư duy!

Một số nghiên cứu bằng tiếng Anh của tớ

(Một số bài không download được. Bạn đọc có nhu cầu thì bảo tớ nhé)

19. Yang, Chih-Hai, Ramstetter, Eric D., Tsaur, Jen-Ruey, and Phan Minh Ngoc, 2015, "Openness, Ownership, and Regional Economic Growth in Vietnam", Emerging Markets Finance and Trade, Vol. 51, Supplement 1, 2015 (Mar).
http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/1540496X.2014.998886#.Ve7he3kVjIU

18. Ramstetter, Eric D. and Phan Minh Ngoc, 2013, 'Productivity, Ownership, and Producer Concentration in Transition: Further Evidence from Vietnamese Manufacturing', Journal of Asian Economics, Vol. 25, Apr 2013,
http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1049007812001170.

17. Ramstetter, Eric D. and Phan Minh Ngoc, 2011, 'Productivity, Ownership, and Producer Concentration in Transition: Further Evidence from Vietnamese Manufacturing', ESRI Discussion Paper Series No.278, Economic and Social Research Institute, Cabinet Office, Tokyo, Japan. (http://www.esri.go.jp/en/archive/e_dis/abstract/e_dis278-e.html)

16. Phan, Minh Ngoc and Eric D. Ramstetter, 2009, ‘Foreign Ownership and Exports in Vietnamese Manufacturing’, Singapore Economic Review, Vol. 54, Issue 04.
(http://econpapers.repec.org/article/wsiserxxx/v_3a54_3ay_3a2009_3ai_3a04_3ap_3a569-588.htm)

15. Phan, Minh Ngoc, 2008. ‘The Roles of Capital and Technological Progress in Vietnam’s Economic Growth’, Journal of Economic Studies, Vol. 32, No. 2.
(http://www.emeraldinsight.com/journals.htm?articleid=1724281)

14. Phan, Minh Ngoc, 2008. ‘Sources of Vietnam’s Economic Growth’, Progress in Development Studies, Vol. 8, No. 3.
(http://pdj.sagepub.com/content/8/3.toc)

13. Ramstetter, Eric D. and Phan Minh Ngoc, 2008. 'Productivity, Ownership, and Producer Concentration in Transition: Evidence from Vietnamese Manufacturing’, Working Paper 2008-04, Kitakyushu: International Centre for the Study of East Asian Development.
(http://www.icsead.or.jp/7publication/wp2008a_e.html#04)

12. Ramstetter, Eric D. and Phan Minh Ngoc, 2007. ‘Employee Compensation, Ownership, and Producer Concentration in Vietnam’s Manufacturing Industries’, Working Paper 2007-07, Kitakyushu: International Centre for the Study of East Asian Development.
(www.icsead.or.jp/7publication/wp2007a_e.html)

11. Ramstetter, Eric D. and Phan Minh Ngoc, 2007. ‘Changes in Ownership and Producer Concentration after the Implementation of Vietnam’s Enterprise Law’, Working Paper 2007-06, Kitakyushu: International Centre for the Study of East Asian Development.
(http://www.icsead.or.jp/7publication/wp2007a_e.html#06)

10. Phan, Minh Ngoc and Eric D. Ramstetter, 2006. ‘Economic Growth, Trade, and Multinational Presence in Vietnam's Provinces’, Working Paper 2006-18, Kitakyushu: International Centre for the Study of East Asian Development. Also presented in the 10th Convention of the East Asian Economic Association, Nov. 18-19, 2006, Beijing.
(http://www.icsead.or.jp/7publication/wp2006a_e.html#18)

9. Phan, Minh Ngoc, Nguyen Thi Phuong Anh, Phan Thuy Nga, and Shigeru Uchida, 2005. ‘Effects of Cyclical Movements of Foreign Currencies’ Interest Rates and Exchange Rates on the Vietnamese Currency’s Interest and Exchange Rates’. Asian Business & Management, Vol. 4, No.3.
(http://www.palgrave-journals.com/abm/journal/v4/n3/abs/9200134a.html)

8. Phan, Minh Ngoc and Eric D. Ramstetter, 2004. ‘Foreign Multinationals and Local Firms in Vietnam's Economic Transition’. Asian Economic Journal, Vol.18, No.4.
(http://ideas.repec.org/a/bla/asiaec/v18y2004i4p371-404.html)

7. Phan, Minh Ngoc and Eric D. Ramstetter, 2004. ‘Foreign Ownership Shares and Exports of Multinational Firms in Vietnamese Manufacturing’, Working Paper 2004-32, Kitakyushu: International Centre for the Study of East Asian Development. An earlier version of this paper was presented in the 9th Convention of the East Asian Economic Association, 13-14 November 2004, Hong Kong.
(www.icsead.or.jp/7publication/workingpp/wp2004/2004-32.pdf)

6. Phan, Minh Ngoc, Nguyen Thi Phuong Anh, and Phan Thuy Nga, 2003. ‘Exports and Long-Run Growth in Vietnam, 1976-2001’, ASEAN Economic Bulletin, Vol.20, No.3.
(http://findarticles.com/p/articles/mi_hb020/is_3_20/ai_n29057943/)

5. Phan, Minh Ngoc and Eric D. Ramstetter, 2003. ‘Comparing Foreign Multinationals and Local Firms in Vietnam’, Working Paper 2003-43, Kitakyushu: International Centre for the Study of East Asian Development.
(http://www.icsead.or.jp/7publication/workingpp/wp2003/2003-43.pdf)

4. Phan, Minh Ngoc and Shigeru Uchida, 2003. ‘Stabilization Policy Issues in Vietnam’s Economic Transition’. Annual Review of Southeast Asian Studies, Research Institute of Southeast Asia, Faculty of Economics, Nagasaki University, Vol. 44 (March).

3. Phan, Minh Ngoc and Eric D. Ramstetter, 2002. ‘Foreign Multinationals, State-Owned Enterprises, and Other Firms in Vietnam’, Working Paper 2002-23, Kitakyushu: International Centre for the Study of East Asian Development. This paper was also presented in the 8th Convention of the East Asian Economic Association, 4-5 November 2002, Kuala Lumpur.
(http://www.icsead.or.jp/7publication/workingpp/wp2003/2003-43.pdf)

2. Phan, Minh Ngoc and Shigeru Uchida, 2002. ‘Capital Controls to Reduce Volatility of Capital Flows; Case Studies in Chile, Malaysia, and Vietnam in 1990s’. Annual Review of Southeast Asian Studies, Research Institute of Southeast Asia, Faculty of Economics, Nagasaki University, Vol. 43 (March).

1. Phan, Minh Ngoc, 2002. ‘Comparisons of Foreign Invested Enterprises and State-Owned Enterprises in Vietnam in the 1990s’. Kyushu Keizai Nenpo (the Annual Report of Economic Science, Kyushu Association of Economic Science), No.40 (December). An earlier version of this paper was presented in the 40th Conference of the Kyushu Keizai Gakkai (Kyushu Association of Economic Science).